Agatha Christie

Dodał: ewaw (07-03-2013 15:28)
Pseudonim: Mary Westmacott
Data urodzenia: 15.09.1890
Data śmierci: 12.01.1976
2013-03-15 19:12:32

Gdy wokół szalały burze obu Wojen Światowych, jak wyznaje Agatha Christie, pisarstwo było dlań istotnym sposobem ucieczki, możliwością zamknięcia się w przytulnym, kameralnym świecie opisywanych fabuł. Fabuł, które rządziły się prostymi prawami: małe raje burzyło przestępstwo. Zły był złym, Dobry dobrym. Morał był prosty – zło pokonać, winnych ukarać.


To, na co z czasem patrzono przede wszystkim jako oderwane od życia archetypy gatunku, wyznaczniki specyficznej konwencji literackiej, w czasach Złotego Okresu brytyjskiego kryminału miało przesłanie bardziej namacalne: opowieści z dreszczykiem autorstwa Christie i jej współczesnych kolegów po piórze były próbą zatopienia w literackim bursztynie pewnych uniwersalnych, konserwatywnych wartości – niebezpiecznie przegrywających z ogarniającym Europę – i świat – „ponowoczesnym” chaosem…


Chociaż sama była daleka od klasycznego, „flegmatycznego” wizerunku salonowej Brytyjki. Żywiołowa, z pasją podróżnika, dwukrotnie zamężna – a oba śluby odbyły się w aurze skandalu.


Agatha Christie, bezsprzecznie jedna z najważniejszych autorek w historii literatury w ogóle, określana dziś „królową kryminałów”, przyszła na świat we wrześniu 1890, jako Agatha Mary Clarissa Miller, córka amerykańskiego maklera i brytyjskiej arystokratki. Nigdy nie czuła potrzeby przyjmowania amerykańskiego obywatelstwa. Ona i jej dwoje rodzeństwa zostali wcześnie osieroceni przez ojca. Matka zdecydowała się na domową edukację Agaty, już od wczesnych lat zachęcając ją do pisania. Jako nastolatka spędziła szkolny okres w Paryżu, gdzie studiowała śpiew i grę na pianinie.


W wieku 24 lat przyszła pisarka wyszła za mąż za pułkownika Archibalda Christie, brytyjskiego lotnika. Z tego związku urodziła się córka Rosalinda; małżeństwo skończyło się jednak rozwodem po kilkunastu latach. Podczas I Wojny Światowej Christie pracowała w szpitalu, potem jako aptekarka. Zapewne przez to tak ważnym motywem jej powieści będą później przeróżne konfiguracje trucizn. To wówczas przyszedł jej zresztą pomysł na pierwszą historię kryminalną – właśnie z otruciem jako modus operandi.


Była to Tajemnicza historia w Styles, wydana w 1920 roku. Nowela ta powołała do życia prywatnego detektywa, pochodzącego z Belgii Herkulesa Poirot. Obok panny Marple, staruszki parającej się kryminalnymi zagadkami, stał się on najważniejszą postacią uniwersum Christie.


Sukces czytelniczy nadszedł rychło. Autorka już wkrótce została członkiem Klubu Detektywów – elitarnego stowarzyszenia pisarzy, gdzie zasiadali także m.in. G.K. Chesterton czy Doroty L. Sayers. Stowarzyszenie owo istnieje zresztą do dziś.


Archibald Christie początkowo stał obojętnie wobec, jak się wydawało, niewinnego hobby żony. Z czasem zaczęło ono przynosić autorce coraz większą popularność – a za tym profity. Pułkownik nie chciał żyć w cieniu sławy małżonki. Kryzys zazdrości narastał, kumulując się w 1926 roku. 8 grudnia 1926 roku miał miejsce ważny, enigmatyczny epizod jej życia: Christie znika bez śladu na kilkanaście dni. Odnaleziono ją w hotelu w miejscowości Harrogate – pod nazwiskiem kobiety, która miała właśnie romans z jej mężem. Istnieją dwa tłumaczenia wydarzenia: są to bądź załamanie nerwowe i amnezja, wynikające ze zdrady męża i niedawnej śmierci matki; wg innych spekulacji – zniknięcie było przemyślanym chwytem marketingowym wydawców autorki.


Po rozpadzie małżeństwa (1928) Christie długo dochodziła do siebie. Dwa lata później – przyzwyczajona do egzotycznych podróży, które odbywała u boku męża, udaje się w samotną podróż na Wschód. Odbywa ją – pociągiem Orient Express.


W Iraku, podczas zwiedzania wykopalisk, poznała młodszego od niej o 14 lat archeologa (o tym miała kiedyś przekornie powiedzieć, iż archeolog jest mężem idealnym, gdyż potrafi docenić wartość… starzejącej się żony!). W 1930 roku miał miejsce ślub Christie z sir Maxem Mallowanem. Zamieszkali w Bagdadzie, Anglia zbyt boleśnie przypominała jej bowiem o Archibaldzie. Pomimo, iż odwróciła się od niej większość przyjaciół, życie pisarki nabrało dopiero teraz rumieńców. Powstają wówczas najsłynniejsze pozycje „królowej kryminałów”, w tym Morderstwo w Orient Expressie, czy ceniona i bardzo popularna do dziś sztuka Pułapka na myszy. Geograficzne tło ówczesnego okresu życia także istotnie odbiło się w wielu powieściach i opowiadaniach.


Również wiele rzeczywistych postaci z życia Agaty, co jest przecież częstą praktyką, stało się wzorcem dla jej bohaterów. I tak np. druga, najważniejsza figura z kart autorki, panna Jane Marple, jest hołdem dla babki Christie. Ta niezmordowana staruszka, całe życie zamieszkująca małą, nudną miejscowość St. Mary Mead. Wykorzystując swe „gumowe ucho”, na podstawie zasłyszanych tu i tam plotkarskich informacji, potrafi nieraz nieźle wydedukować istotne dane kryminalne, pomagając w sprawach policji. Detektywka ta pojawiła się w 12 powieściach i około 20 opowiadaniach. Jej literacki „brat”, detektyw Herkules Poirot, przewija się natomiast przez karty 39 nowel i 59 opowiadań.


Znamienne jest, iż ostatnie pozycje obu cykli – powstały mniej więcej w latach 40., więc dopiero w trakcie rozwijania się ich uniwersów. I tak Kurtyna jest częścią, w której Poirot ginie. W Uśpionym morderstwie, gdzie panna Marple pojawia się po raz ostatni, Christie antycypowała wydarzenia z chronologicznie późniejszych wątków. Oba te tomy spoczywały w bankowym depozycie aż do śmierci Agaty Christie (styczeń 1976), i dopiero wówczas zostały opublikowane.


Statystyki popularności prozy Agaty Christie sięgają rekordu Guinessa, gdzie ustępują tylko… Williamowi Szekspirowi. Miliard (!) egzemplarzy sprzedano w skali Wielkiej Brytanii; drugi miliard – w tłumaczeniu na 103 języki świata. W samej Francji (stan na 2003 rok) sprzedaż jej pozycji obliczono na 40 milionów egzemplarzy. Najbliższy jej był tylko – Emil Zola, z 22 milionami. Według danych UNESCO – kryminalna spuścizna Brytyjki plasuje się na trzecim miejscu popularności – po Biblii i Szekspirze.


Agatha Christie, choć należy do klasycznych, pionierskich realizatorów gatunku whodunit (napisała też kilka powieści obyczajowych jako Mary Westmacott), słynie także z nieraz bardzo wyrafinowanych fabularnych gier: za najbardziej kontrowersyjną jej powieść uważa się Tajemnicę Rogera Ayckroyda, gdzie Christie zastosowała suspens wynikający z użycia subiektywnej narracji. W powieści Dziesięciu małych Murzynków intryga, na pierwszy rzut oka, wydaje się być niemożliwa do rozwiązania (przewrotne rozegranie konwencji locked room).


Poza prozą, autorka miała też powodzenie na polu teatru. Owocem jej pisarstwa jest wiele adaptacji filmowych i radiowych słuchowisk.


Agatha Christie w wyliczeniach:


Opublikowane dzieła:
• 79 powieści i zbiorów opowiadań kryminalnych
• 23 filmy pełnometrażowe • 18 sztuk scenicznych
• 6 powieści obyczajowych pod pseudonimem Mary Westmacott
• 2 książki autobiograficzne
• 2 tomiki wierszy
• 1 tomik opowiastek i wierszy gwiazdkowych


Twórczość: 
• 1920 Tajemnicza historia w Styles (The Mysterious Affair at Styles, pierwsze pojawienie się Herkulesa Poirot)
• 1922 Tajemniczy przeciwnik (The Secret Adversary, po raz pierwszy pojawiają się Tommy i Tuppence, mniej znana para detektywów)
• 1923 Morderstwo na polu golfowym (Murder on the Links)
• 1923 Niespodziewany gość (Unexpected Guest) – sztuka teatralna, przerobiona na powieść przez Charlesa Osborne`a
• 1924 Mężczyzna w brązowym garniturze (The Man in the Brown Suit lub Mystery of the Mill House)
• 1924 Poirot prowadzi śledztwo (Poirot Investigates)
• 1925 Tajemnica rezydencji Chimneys (The Secret of Chimneys)
• 1926 Zabójstwo Rogera Ackroyda (The Murder of Roger Ackroyd)
• 1927 Wielka czwórka (The Big Four)
• 1928 Tajemnica Błękitnego Expressu (The Mystery of the Blue Train)
• 1929 Tajemnica siedmiu zegarów (The Seven Dials Mystery)
• 1929 Śledztwo na cztery ręce (Partners in Crime)
• 1930 Morderstwo na plebanii (The Murder at the Vicarage, pierwsza zagadka panny Jane Marple)
• 1930 Tajemniczy pan Quin (The Mysterious Mr Quin, pojawia się Harley Quin)
• 1931 Tajemnica Sittaford (The Sittaford Mystery lub The Murder at Hazelmoor)
• 1932 Samotny Dom (Peril at End House)
• 1932 Trzynaście zagadek (The Thirteen Problems lub The Tuesday Club Murders, opowiadania z panną Marple)
• 1933 Świadek oskarżenia (The Hound of Death, 12 opowiadań kryminalnych)
• 1933 Śmierć lorda Edgware'a (Lord Edgware dies lub Thirteen At Dinner)
• 1934 Morderstwo w Orient Expressie (Murder on the Orient Express lub The Murder on the Calais Coach)
• 1934 Czarna kawa (Black Coffe, sztuka teatralna przerobiona na powieść przez Charlesa Osborne'a)
• 1934 Parker Pyne na tropie (Parker Pyne investigates lub Mr. Parker Pyne, Detective, zbiór opowiadań)
• 1934 Tajemnica lorda Listerdale'a (The Listerdale mystery, zbiór opowiadań)
• 1934 Tragedia w trzech aktach (Three Act Tragedy)
• 1935 Śmierć w chmurach (Death in the Clouds lub Death in the Air)
• 1935 Dlaczego nie Evans? (Why didn't they ask Evans lub The Boomerang Clue)
• 1936 A.B.C. (The ABC Murders)
• 1936 Morderstwo w Mezopotamii (Murder in Mesopotamia)
• 1936 Karty na stół (Cards on the Table)
• 1937 Śmierć na Nilu (Death on the Nile)
• 1937 Niemy świadek (Dumb Witness lub Poirot Loses a Client)
• 1937 Morderstwo w zaułku (Murder in the Mews lub Dead Man's Mirror) (zbiór opowiadań)
• 1938 Rendez-vous ze śmiercią (Appointment with Death)
• 1939 Dziesięciu małych Murzynków. Na prośbę wnuka autorki zmienione na Dziesięciu małych żołnierzyków. Trzeci tytuł: I nie było już nikogo (Ten Little Niggers, znana też jako And Then There Were None, Ten Little Indians)
• 1939 Morderstwo to nic trudnego (Murder is Easy lub Easy to Kill)
• 1939 Boże Narodzenie Herkulesa Poirot lub Morderstwo w Boże Narodzenie (Hercule Poirot's Christmas lub A Holiday for Murder)
• 1939 (Regatta Mystery and Other Stories)
• 1940 Zerwane zaręczyny (Sad Cypress)
• 1941 Zło, które żyje pod słońcem (Evil under the Sun)
• 1941 N czy M? (N or M)
• 1941 Pierwsze, drugie... zapnij mi obuwie (One, Two, Buckle my Shoe)
• 1942 Noc w bibliotece (The Body in the Library)
• 1942 Pięć małych świnek (Five little pigs lub Murder in Retrospect)
• 1942 Zatrute pióro (The Moving Finger 
• 1944 Godzina zero (Towards Zero)
• 1944 (1945) Rosemary znaczy pamięć (Sparkling Cyanide lub Remembered Death)
• 1945 Zakończeniem jest śmierć (Death comes as the End)
• 1946 Niedziela na wsi (The Hollow)
• 1947 Dwanaście prac Herkulesa (The Labours of Hercules, zbiór opowiadań)
• 1948 Pora przypływu (There is a Tide, także znana jako Taken at the Flood)
• 1948 (Witness for the Prosecution and Other Stories)
• 1949 Dom zbrodni (Crooked House)
• 1950 Morderstwo odbędzie się... (A Murder is Announced)
• 1950 Pułapka na myszy (Three Blind Mice and Other Stories lub The Mousetrap and Other Stories, zbiór opowiadań)
• 1951 Spotkanie w Bagdadzie (They came to Baghdad)
• 1951 (The Under Dog and Other Stories)
• 1952 Pani McGinty nie żyje (Mrs McGinty's dead)
• 1952 Strzały w Stonygates (They Do It With Mirrors lub Murder with Mirrors)
• 1953 Kieszeń pełna żyta (A Pocketful of Rye)
• 1953 Po pogrzebie (After the Funeral lub Funerals Are Fatal)
• 1954 Pajęczyna (Spider's Web, sztuka teatralna przerobiona na powieść przez Charlesa Osborne'a)
• 1955 Entliczek pentliczek (Hickory Dickory Dock)
• 1955 Podróż w nieznane (Destination Unknown lub So Many Steps to Death)
• 1956 Zbrodnia na festynie (Dead Man's Folly)
• 1957 4.50 z Paddington (4.50 from Paddington lub What Mrs. McGillicuty Saw)
• 1957 Próba niewinności (Ordeal by Innocence)
• 1959 Kot wśród gołębi (Cat Among the Pigeons)
• 1960 Tajemnica gwiazdkowego puddingu (The Adventure of the Christmas Pudding)
• 1961 Tajemnica Bladego Konia (The Pale Horse)
• 1961 (Double Sin and Other Stories)
• 1962 Zwierciadło pęka w odłamków stos (The Mirror Crack'd from Side to Side)
• 1963 Przyjdź i zgiń (The Clocks)
• 1964 Karaibska tajemnica (A Caribbean Mystery)
• 1965 Hotel Bertram (At Bertram's Hotel)
• 1966 Trzecia lokatorka (Third Girl)
• 1967 Noc i ciemność (Endless Night)
• 1968 Dom nad kanałem (By the Pricking of my Thumbs)
• 1969 Wigilia Wszystkich Świętych (Hallowe'en Party)
• 1970 Pasażer do Frankfurtu (Passenger to Frankfurt)
• 1971 Nemesis (Nemesis)
• 1971 (The Golden Ball and Other Stories)
• 1972 Słonie mają dobrą pamięć (Elephants can remember
• 1973 Tajemnica Wawrzynów (Postern of Fate)
• 1974 Wczesne sprawy Poirota (Poirot's Early Cases, zbiór opowiadań)
• 1975 Kurtyna (Curtain)
• 1976 Uśpione morderstwo (Sleeping Murder)


Wydane pośmiertnie:
• 1979 Śmiertelna klątwa (Miss Marple's Final Cases and Two Other Stories
• 1991 Detektywi w służbie miłości (Problem at Pollensa Bay and Other Stories)
• 1997 (The Harlequin Tea Set and Other Stories)
• 1997 (While the Lights Last and Other Stories)


Jako współautorka: 
• 1931 (The Floating Admiral) razem z G.K. Chestertonem, Dorothy L Sayers i innymi członkami Detection Club.


Jako Mary Westmacott:
• 1930 Chleb olbrzyma (Giant's Bread)
• 1934 Niedokończony portret (Unfinished Portrait)
• 1944 Samotna wiosną (Absent in the spring)
• 1947 Róża i cis (The Rose and the Yew Tree)
• 1952 Córka jest córką (A Daughter's a Daughter)
• 1956 Brzemię (The Burden)

 

Tutaj urodziła się Agatha Christie, niekwestionowana królowa kryminału. ...
więcej
Winterbrook House pod Oksfordem był stałą rezydencją Agathy Christie i jej m ...
więcej
Dom w którym mieszkała Agatha Christie w latach 1934-1941 ...
więcej
Pierwsze mieszkanie Agathy Christie, po sprowadzeniu się do Londynu w 1918 roku ...
więcej
<p>Agatha Christie Festival (15-09-2013 - 22-09-2013) ADRES / LOKALIZACJA ...
więcej
A.B.C.
<p>Miejscowość gdzie mieszkała i została zamordowana Alicja Ascher. &q ...
więcej
A.B.C.
<p>Plaża w Bexhill - miejsce znalezienia zwłok Betty Barnard. "(... ...
więcej
A.B.C.
<p>Miejscowość, w której mieszkał i został zamordowany Cecil Clarke. ...
więcej
Morderstwo odbędzie się
Miejscowość w której w lokalnej gazecie ukazało się ogłoszenie o planowane ...
więcej
Jane Marple,
Morderstwo na plebanii
Panna Marple, bohaterka powieści i opowiadań Agathy Christie, mieszka w fikcyj ...
więcej
Jane Marple,
Morderstwo na plebanii
Brown\'s hotel na którym autorka książki opierała tytułowy ...
więcej
Hercules Poirot,
A.B.C.
Mieszkanie i biuro Herculesa Poirot, bohatera książek Agathy Christie ...
więcej
Hercules Poirot,
A.B.C.
...
więcej
miejsca autorówAutorzy
miejsca tytułówTytuły
miejsca bohaterówBohaterowie
miejsca wydarzeńWydarzenia